აფხაზი სეპრატისტების თავლით დანახული საზღვაო დესანტი ტამისში,1993 წლის 2-10 ივლისი მეროე ნაწილი
და მიუხედავად იმისა, რომ 1993 წლის 2-10 ივლისის აღმოსავლეთ ფრონტის მიერ ჩატარებულ ოპერაციას „ტამიშის დესანტი“ ეწოდება, სინამდვილეში ასე არ იყო. ოპერაციის მთელი გეგმა ცენტრალური მაგისტრალის 2-3 დღით გადაკეტვას გულისხმობდა, რათა ცენტრალური ფრონტის ჯარებს სოხუმის ზემოთ მდებარე მთიანი რეგიონების დაკავება შეძლებოდათ.
აღმოსავლეთ ფრონტის ჯარებს მეორეხარისხოვანი, მაგრამ არანაკლებ მნიშვნელოვანი როლი დაეკისრათ. მათ ცენტრალური მაგისტრალის გასწვრივ დარტყმა და მისი 2-3 დღით გადაკეტვა უნდა მოეხდინათ, რითაც სახელმწიფო საბჭოს მე-2 არმიის კორპუსის (21-ე (?), 22-ე და 23-ე ბრიგადები) სოხუმში მოხვედრას და გამაგრების ხელს შეუშლიდნენ.
ამასობაში, აფხაზეთის შეიარაღებული ძალების ცენტრალური ფრონტის ჯარები (1-ლი და მე-2 ბრიგადები) ოპერაციას დვურეჩიეს რაიონში (სოხუმის ოლქის მთიანი ნაწილი) ჩაატარებენ. ოჩამჩირის რაიონის სოფელ ატარიდან სოფელ ინ ლაშკინდარამდე ფრონტის ხაზზე „აღმოსავლეთის“ ძალებმა 1200 ჯარისკაცი, 8 ჯავშანტექნიკა და 10 საარტილერიო სისტემა (Д-44 ქვემეხები, 82 მმ და 120 მმ ნაღმტყორცნები) გააერთიანეს. ამ ძალებს მტერზე თავდასხმა და მაგისტრალის გადაკეტვა უნდა მოეხდინათ.
მიუხედავად ამისა, ეს ოპერაცია აფხაზეთის ომის ისტორიაში „ტამიშის დესანტის“ სახელით შევიდა. მის დროს აფხაზებმა მთლიანად გაანადგურეს ჩოლოყაშვილისა და დუშეთის ბატალიონები; (ნაწილობრივ) – ავაზა, შავნაბადა და ორხევსკი. საქართველოს შეიარაღებული ძალების საერთო დანაკარგმა 1500 ადამიანი შეადგინა (თუმცა, ვფიქრობ, ეს დანაკარგები გაზვიადებულია; რეალური რიცხვი 900-მდეა, პლუს რამდენიმე ათეული, შესაძლოა ასამდე მშვიდობიანი მოქალაქე.
სამართლიანობისთვის უნდა აღინიშნოს, რომ „მშვიდობიან მოსახლეობაში“ ასევე შედიოდნენ რამდენიმე ათეული ადგილობრივი ქართველი, რომლებიც ასევე იბრძოდნენ სახელმწიფო საბჭოს მხარეს. ასევე დაუზუსტებელია „ქობალიას “ – სენაკისა და ხობის ბატალიონების დანაკარგები – სულ 600 ადამიანამდე. შესაძლოა, ყველა მათგანის გათვალისწინებით, საერთო რაოდენობა 1482 ადამიანს შეადგენდეს, როგორც ეს 1993 წლის აგვისტოში იყო ცნობილი). სახელმწიფო საბჭოს ორმოცდაცხრამეტი ჯარისკაცი ტყვედ ჩავარდა.
საბრძოლო მოქმედებების დროს, საჰაერო-სადესანტო ძალებმა და საჰაერო ძალებმა 75 (სხვა წყაროების თანახმად, 58) კაცი დაკარგეს და დაახლოებით 200 დაიჭრა. მტერს შვიდი ჯავშანმანქანა წაართვეს, რომლებიც სასწრაფოდ შეაკეთეს და აქტიურად გამოიყენეს დერეფნის შესანარჩუნებლად ბრძოლაში. თუმცა, საბრძოლო მოქმედებების დასრულებისთვის, თითქმის ყველა მათგანი სხვადასხვა მიზეზის გამო დაიკარგა (დარტყმა, საწვავისა და საბრძოლო მასალის ნაკლებობის გამო მიტოვება და ა.შ.).
1993 წლის 10 ივლისისთვის, საჰაერო ძალებს ორი ტანკი, ერთი ქვეითი საბრძოლო მანქანა БМП, ერთი ჯავშანტრანსპორტიორი БТР და ერთი БРДМ ჰქონდა (თუმცა გაურკვეველია, ესენი წაიღეს თუ ყველა ჯავშანმანქანა, რომელიც საჰაერო ძალებს იმ დროს ჰქონდათ). გარდა ამისა, რამდენიმე ასეული მცირე ზომის იარაღი ტროფეის სახით წაიღეს. ასევე შედიოდა БТР-60-ზე დაფუძნებული სამეთაურო მანქანა (ჩემი წყაროების თანახმად, БТР-70 ზე დაფუძნებული მანქანა – ის შავნაბადას ეკუთვნოდა), სატვირთო მანქანები, რომლებიც საბრძოლო მასალას და სხვადასხვა სამხედრო ტექნიკას გადაჰქონდათ, ბენზინის ცისტერნა, ექვსი 23 მმ-იანი Зу-23-2 ქვემეხი, საკომუნიკაციო აღჭურვილობა და ა.შ. განადგურდა ტამიშის სკოლაში და ბარგანჯიაარჰუზე მდებარე ბაგა-ბაღის ადმინისტრაციულ შენობაში განლაგებული მტრის ორი შტაბ-ბინა. ჩამოაგდეს ერთი მი-8 ვერტმფრენი (7 ივლისს), თუმცა გაურკვეველია, ვინ და როგორ ჩამოაგდო იგი (არსებობდა ხმებიც კი, რომ ის თვითმფრინავმა ჩამოაგდო); ვერტმფრენი ზღვაში ჩავარდა.
ყველა ამ ქმედებამ ცენტრალური ფრონტის მებრძოლებს დაეხმარა შედარებით მცირე ძალებით წარმატებით დაეკავებინათ სოხუმის ზემოთ მდებარე სამეთაურო სიმაღლეები 1993 წლის სექტემბერში. სწორედ ამ სიმაღლეებიდან დაიწყო გენერალური შეტევა, რომლის დროსაც გათავისუფლდა აფხაზეთის მთელი ტერიტორია.
