რა შესაძლებლობები აქვს ამერიკულ მფრინავ რადარს

საუდის არაბეთში პრინც სულთანის საჰაერო ბაზაზე გადასროლილი აშშ-ს  Boeing E-3 Sentry AWACS-ის შორ მანძილზე რადილოკაციური აღმომჩენი თვითფრინავები მონაწილეობას იღებენ აშშ და ისრაელის  თვითფრინავების მიერ ირანის ტერიტორიაზე განხორციელებულ საჰაერო დარტყმების ოპერაციის მართვაში, ზვერავენ და აკონტროლებენ ირანის საჰაერო და საზღვაო სივრცეებს, აშშ და ისრაელი საჰაერო თავდაცვის პუნქტებს აწვდიან ინფორმაციას ირანის მიერ ბალისტიკური რაკეტების გაშვების თაობაზე.

Boeing E-3 Sentry AWACS-ის შორ მანძილზე რადილოკაციური აღმომჩენი თვითფრინავები მონაწილეობდენ 1991 წლის ოპერაცია “უდაბნოს ქარიშხალში”, 1999წ ლის იუგოსლავიის კამპანიაში, 2001 ავღანეთის ომში ,2003 წელს ერაყის ომში,შორ მანძილზე რადილოკაციური აღმომჩენი AWACS-ი აშშ სამხედრო ავიაციის საბრძოლო ოპერაციებიის მართვის და კორდინაციის ხერხემალს წარმოადგენს ,აშშ სამხერო საჰაერო ძალები ნებისმიერ მსხვილ საჰაეარო ოპერაციაში იყენებს AWACS-ი თვითფრინავებს.

Boeing E-3 Sentry AWACS-ის დეტალური ტაქტიკურ-ტექნიკური მახასიათებლები:

1. საერთო მონაცემები და გაბარიტები

• სიგრძე: 46.61 მ
• ფრთების გაშლილობა: 44.42 მ
• სიმაღლე: 12.6 მ
• ფრთის ფართობი: 283.4 კვ.მ
• ეკიპაჟი: 4 ფრენის ეკიპაჟი (2 პილოტი, ნავიგატორი, ბორტინჟინერი) და 13-19 მისიის სპეციალისტი (დამოკიდებულია მოდიფიკაციაზე).
Osd.mil +2

2. მასა და სიმძლავრე

• ცარიელი თვითმფრინავის მასა: ~83,915 კგ
• მაქსიმალური ასაფრენი მასა: 157,397 კგ
• საწვავის მარაგი: 89,610 ლიტრი (70,371 კგ)
• ძრავები:

 აშშ/NATO მოდელები: 4 × Pratt & Whitney TF33-PW-100A (თითოეული 93-96 კნ წევით).
საექსპორტო (ბრიტანეთი/საფრანგეთი): 4 × CFM International CFM56-2A3 (უფრო ეფექტური, თითოეული 107 კნ წევით).
awacs.nato.int +4

3. საფრენოსნო მახასიათებლები

• მაქსიმალური სიჩქარე: 855 კმ/სთ (Mach 0.78)
• კრეისერული სიჩქარე: 580-600 კმ/სთ (Mach 0.48)
• პრაქტიკული ჭერი: 10,600 – 12,500 მეტრი
• ფრენის მაქსიმალური მანძილი: ~9,250 კმ (საწვავის შევსების გარეშე)
• ფრენის ხანგრძლივობა (ავტონომიურობა): 8-11 საათი (საწვავის ჰაერში შევსებისას შეზღუდულია მხოლოდ ეკიპაჟის გამძლეობით).

4. რადიოლოკაციური და სადაზვერვო მონაცემები

• რადარის გუმბათი (Rotodome): დიამეტრი 9.1 მ, სისქე 1.8 მ, ბრუნავს 10 წამში ერთხელ.
• აღმოჩენის რადიუსი:
o დაბალ სიმაღლეზე მფრინავი სამიზნეები: 400 კმ-ზე მეტი.
o საშუალო და მაღალ სიმაღლეზე მფრინავი სამიზნეები: 520-650 კმ.
• სათვალთვალო ფართობი: ერთ ფრენაზე (9,150 მ სიმაღლეზე) აკონტროლებს 312,000 კვ.კმ ფართობს.
• შესაძლებლობები: ერთდროულად შეუძლია ასობით საჰაერო სამიზნის იდენტიფიცირება (IFF სისტემით), მიდევნება და მეგობრული ავიაციის მართვა.

1. რადარის გუმბათის (Rotodome) ფიზიკური მონაცემები

• დიამეტრი: 9.14 მეტრი.
• სისქე: 1.8 მეტრი.
• სიმაღლე ფიუზელაჟიდან: 3.3 – 3.4 მეტრი.
• ბრუნვის სიჩქარე: 6 ბრუნი წუთში (ოპერაციულ რეჟიმში).
• არაოპერაციული ბრუნვა: 0.25 ბრუნი წუთში (ზეთოვანი სისტემის გაყინვის თავიდან ასაცილებლად).
• გაგრილება: იყენებს თხევად ფტორნახშირბადს და გარე ჰაერის ნაკადს.

2. რადარის სისტემის (AN/APY-1/2) ტექნიკური პარამეტრები

• ტიპი: იმპულსურ-დოპლერული რადარი.
• სიხშირული დიაპაზონი: S-band (2-დან 4 GHz-მდე).
• ანტენა: ჭრილიანი პლანარული მასივი (Slotted planar array), ზომებით 7.3 x 1.5 მ.
• სკანირება: ჰორიზონტალური (მექანიკური ბრუნვა), ვერტიკალური (ელექტრონული).
• სამიზნეების რაოდენობა: ერთდროულად შეუძლია 2,000-მდე ობიექტის მიდევნება.

3. ოპერაციული რეჟიმები

რადარს აქვს 7 ძირითადი რეჟიმი, მათ შორის:

• Pulse Doppler Non-Elevation Scan (PDNES): საჰაერო სამიზნეების აღმოჩენა სიმაღლის განსაზღვრის გარეშე.

• Pulse Doppler Elevation Scan (PDES): სამიზნეების აღმოჩენა და მათი ზუსტი სიმაღლის დადგენა.

• Beyond-the-Horizon (BTH): ჰორიზონტს მიღმა შორი მანძილის სკანირება (სადაც მიწის აირეკვლა არ უშლის ხელს).

• Maritime Mode: სპეციალური რეჟიმი მცირე ზომის საზღვაო გემების აღმოსაჩენად.

• Passive Mode: რადარი მხოლოდ იღებს სიგნალებს გადაცემის გარეშე (რადიოელექტრონული დაზვერვისთვის).

E-3 Sentry AWACS-ის AN/APY-1/2 რადარს შეუძლია სტარტაღებული ბალისტიკური რაკეტის აღმოჩენა და მისი ფრენის ტრაექტორიის მიდევნება, თუმცა მისი ეფექტურობა დამოკიდებულია რაკეტის სიმაღლეზე:

• აღმოჩენის მაქსიმალური მანძილი: საშუალო და მაღალ სიმაღლეზე მყოფ სამიზნეებს (მათ შორის ბალისტიკურ რაკეტებს ფრენის ფაზაში) რადარი აფიქსირებს დაახლოებით 520–650 კმ-ის რადიუსში.

• ადრეული გაფრთხილება: თვითმფრინავის სიმაღლის უპირატესობის გამო, მას შეუძლია რაკეტის გაშვების შესახებ ინფორმაცია მოგცეთ 15-20 წუთით ადრე, ვიდრე ამას სახმელეთო რადარები შეძლებდნენ.

• RSIP მოდერნიზაცია: თანამედროვე განახლებების (RSIP) შემდეგ, სისტემას გაუუმჯობესდა მცირე ზომის და სწრაფი ობიექტების, მათ შორის ბალისტიკური რაკეტების აღმოჩენის უნარი რთულ მეტეოროლოგიურ პირობებშიც კი.

• შეზღუდვა: უშუალოდ გაშვების მომენტში (ხმელეთზე ყოფნისას), AWACS-ი რაკეტას ვერ ხედავს. ის მას აფიქსირებს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც რაკეტა ჰაერში აიჭრება და რადარის თვალთახედვის არეში (Line of Sight) მოხვდება.

აღსანიშნავია, რომ ბალისტიკური რაკეტების გაშვების მომენტალურად დასაფიქსირებლად აშშ-ს სამხედრო ძალები ძირითადად კოსმოსურ თანამგზავრებს (ინფრაწითელი სენსორებით) იყენებენ, ხოლო E-3 AWACS-ი ამ პროცესში მეორადი, დამხმარე მეთვალყურის როლს ასრულებს.